Nader kennismaken met Het Dorp

Als je een beroemde buurman hebt zoals ik, dan zoek je een weg om op gepaste afstand, hem beter te leren kennen. Als je buurman Wim Daniëls heet, kan dat op een eenvoudige manier door naar hem te luisteren op de radio of door zijn boeken te lezen. Nu hebben we beiden vorig jaar een boek uitgebracht. Ik over buurten en hij over het dorp. Dan verwacht je toch wel wat raakvlakken en dat blijkt ook zo te zijn. Met veel plezier heb ik zijn boek over Het Dorp gelezen. Nu kom ik zelf niet van een dorp maar mijn man wel. Voor ons was het een aanleiding om toch eens te gaan kijken in Aarle-Rixtel, want dat is het dorp waar Wim aan zijn herinneringen heeft gebouwd.

Wij kijken natuurlijk met hele andere ogen dan Wim naar dit dorp. Wij komen er niet vandaan en wij zijn professioneel geïnteresseerd in dorps- en stedebouw en architectuur. Op deze sombere eerste dag van februari, parkeren we de auto aan de westzijde, vlakbij de brink met meiboom en schutterspaal waarover je in het boek van Wim kunt lezen. De hoofdader van Aarle-Rixtel is Kouwenberg-Dorpstraat. Wonderlijk hoe langsgevelboederijen, oude raadhuis, kerk en veel vrijstaande woningen van ongeveer een eeuw oud de hoofdader tekenen. De vele ondernemers maken de straat levendig en er is (gelukkig) geen supermarkt te bekennen. Als we naar het oude raadhuis kijken dat nu de naam Couwebergh (‘waar in- en ontspanning samengaan’, je moet er maar op komen) draagt, raken we in gesprek met dorpsbewoners die direct melden dat ze dat nou nooit een mooi gebouw hebben gevonden. Daar hebben ze wel een punt, want het is een wat vreemd gebouw. Eénlaagse bebouwing met een tweelaags middengedeelte in een stijl die enigszins verwijst naar Engelse kastelen. Het is ontworpen door architect H. van Tulder en gebouwd in 1855. Er was nog een school en een onderwijswoning aangebouwd waar later een raadszaal bovenop is gezet. Op de nok staat een klokje van de lokale klokkengieterij Petit & Fritsen, van oudsher gelegen in dit dorp aan het verlengde van de Dorpstraat, de Klokkengieterstraat. Het pand staat er nog altijd, maar klokkengieten gebeurt hier al geruime tijd niet meer. Naast het voormalige raadhuis, staat de centrale katholieke kerk met de bijzondere naam de Onze Lieve Vrouw Presentatie uit 1846, een zogenaamde waterstaatskerk. De naam ‘Waterstaatskerk’ ontstond nadat Koning Willem I in 1824 had bepaald dat geen nieuwe kerken meer gebouwd mochten worden zonder voorafgaande Koninklijke goedkeuring. In de praktijk werd dit ingevuld door het ministerie van Waterstaat, vandaar de naam. Hun ingenieurs maakten zelf de ontwerpen of moesten de ontwerpen van architecten goedkeuren en hielden toezicht op de uitvoering van de realisatie. Dat is ook de reden dat het niet duidelijk is wie de architect is geweest. Het zou Arnoldus van Veggel kunnen zijn maar ook de naam van E.C.B. Ridder van Rappard wordt genoemd.

Via het Kapelpad kom je bij de kapel van Onze Lieve Vrouw in ’t Zand uit 1500 met een uitbreiding van bijna honderd jaar later. Aarle-Rixtel was van oudsher een bedevaartsoord en de kapel huisvest het beeldje van Onze Lieve Vrouw dat werd vereerd. Alsof er nog niet voldoende kerken waren, is er na de oorlog een ronde kapel achter deze kapel gebouwd. Helaas heb ik daar niet veel meer informatie over kunnen vinden. Het is uitgebreid met een moderne goudkleurige door met perforaties in de vorm van kruizen en dient nu als medisch centrum voor het naastgelegen woonzorgcomplex van Zorgboog.

Een pand wat bijzonder in het oog viel, staat op de hoek van de Kapellaan en Klokstraat. Het is een woonhuis met bedrijfsgebouw. Het is in 1926 gebouwd, ondanks het feit dat in de gevel ‘De Klok A.D. 1782’ staat. Het woonhuis is heel voornaam en gebouwd in wat men ook wel de Overgangsstijl noemt. De stijl die zich kenmerkt door de overgang van neostijlen en de modernere stijlen zoals Jugendstil en Art Nouveau. Op de eerste verdieping een terras met sierlijk gietijzeren hekwerk. Eigenlijk is het bedrijfsgebouw, een uurwerkfabriekje, veel opvallender. Het is een éénlaags gebouw dat in cementsteen is uitgevoerd met rood bakstenen details zoals muizentanden langs de dakranden en de omlijstingen van de ramen.

Dit pand bevestigt ons gevoel dat Aarle-Rixtel van oudsher en nu nog altijd een ondernemend en levendig dorp is. Nooit gedacht dat dit ook te zien was in de carnavalsvlaggen die nu volop in het dorp hangen: ‘Ganzegat, Aarle onderneemt’. Zoals in het boek van Wim is te lezen, zijn veel bedrijven weggetrokken. Maar dat is een landelijke tendens. Er zullen meer dan genoeg dorpen in het Brabantse land zijn die jaloers zijn op Aarle-Rixtel en niet alleen omdat ze geen beroemde schrijver hebben voortgebracht!

deze column is gepubliceerd op

Delen: